Dom / Aktualności / Wiadomości branżowe / Przewodnik dostawcy wytłaczarek do gumy silikonowej: objaśnienie linii produkcyjnej

Przewodnik dostawcy wytłaczarek do gumy silikonowej: objaśnienie linii produkcyjnej

Dostawca wytłaczarek do gumy silikonowej: bezpośrednia odpowiedź dla kupujących

Niezawodny dostawca wytłaczarek do gumy silikonowej to taki, który pozwala dopasować geometrię śruby, metodę utwardzania i oprzyrządowanie profilu do rzeczywistej mieszanki, którą kupujący zamierza zastosować, zamiast sprzedawać jedną stałą konfigurację dla każdego zamówienia. Związki silikonowe zachowują się inaczej niż kauczuk naturalny lub syntetyczny podczas wytłaczania: mają niższą wytrzymałość początkową przed wulkanizacją, są znacznie bardziej wrażliwe na ciepło ścinające i zwykle wymagają specjalnego tunelu do utwardzania zamiast instalacji z otwartą parą lub gorącym powietrzem stosowanych w przypadku gumy ogólnego przeznaczenia. Kupujący, którzy rozumieją to rozróżnienie przed skontaktowaniem się z dostawcą, zwykle unikają dwóch najczęstszych błędów związanych z zaopatrzeniem: zamawiają standardową żyłkę gumową i odkrywają, że nie jest ona w stanie zachować tolerancji profilu w przypadku silikonu, lub zawyżają specyfikację drogiej żyłki dla prostego profilu przewodu lub rurki, która nigdy jej nie potrzebowała.

Istnieje również wymiar planowania, który jest pomijany we wczesnych rozmowach na temat zaopatrzenia. Linia produkcyjna to nie zakup pojedynczej maszyny; jest to łańcuch etapów podawania, uplastyczniania, kształtowania, utwardzania i chłodzenia, które muszą przebiegać z dopasowaną prędkością. Jeśli tunel utwardzający jest zbyt mały w stosunku do wydajności wytłaczarki, linia musi albo zwolnić do tempa tunelu, albo profil opuszcza tunel niedostatecznie utwardzony. Jest to jeden z najczęstszych powodów, dla których nowo oddana do użytku linia w ciągu pierwszych kilku miesięcy osiąga gorszą wydajność znamionową.

Pozostała część tego przewodnika opisuje, jak a linia do wytłaczania gumy i a linia do produkcji wytłaczania silikonu różnią się pod względem mechanicznym, co sprawdzić przed złożeniem zamówienia, jak na co dzień wygląda planowanie produkcji i konserwacji oraz skąd biorą się najczęstsze defekty podczas codziennej produkcji.

Wewnątrz Linia do wytłaczania gumy : Od źródła do gotowego profilu

Konwencjonalna linia do wytłaczania gumy przenosi materiał przez cztery etapy: podawanie, uplastycznianie i pompowanie przez ślimak i cylinder, kształtowanie w głowicy matrycy oraz utwardzanie lub chłodzenie w dalszej części procesu. Paski lub granulowana mieszanka przechodzi przez lej samowyładowczy i jest albo podawana ręcznie w małych sklepach, albo pobierana automatycznie z podajnika paskowego w zakładach o większej wydajności. Wewnątrz cylindra śruba ściska i podgrzewa mieszankę poprzez mechaniczne ścinanie i ogrzewanie cylindra, wytwarzając ciśnienie wystarczające do przepchnięcia go przez matrycę bez zatrzymywania powietrza.

System podawania

Podajniki taśm pobierają wstępnie ogrzaną mieszankę z młyna lub taśmy podawanej na zimno z kontrolowaną szybkością, utrzymując stabilne ciśnienie w beczce. Podawanie za pomocą tłoka i karmienie ręczne jest odpowiednie przy mniejszych objętościach lub częstych zmianach profili, ponieważ operator może reagować na sygnały wizualne w paszy szybciej niż w przypadku automatycznego podajnika.

Śruba i beczka

Śruba ściska i pompuje masę w kierunku matrycy. W ślimakach do wytłaczania gumy powszechnie stosuje się stosunek L/D od 10:1 do 15:1, krótszy niż stosunek 20:1 do 30:1 typowy dla wytłaczania termoplastycznego, ponieważ mieszanki gumowe są już w dużej mierze uplastycznione, zanim dotrą do wytłaczarki i głównie wymagają pompowania i lekkiego podgrzania, a nie stapiania ze stanu stałego granulatu.

Obsługa głowicy gwinciarskiej i dalszej części procesu

Głowica gwinciarska kształtuje przekrój poprzeczny i zwykle można ją regulować w celu drobnego dostrojenia wymiarowego bez konieczności całkowitej zmiany oprzyrządowania. W dalszej części profil jest albo umieszczany na przenośniku w tunelu utwardzania, albo w przypadku sznurów i rurek może przemieszczać się na świeżym powietrzu do koryta chłodzącego.

Prędkość linii w średniej wielkości urządzeniu do wytłaczania gumy zwykle mieści się w zakresie od 3 do 15 metrów na minutę, w zależności od przekroju profilu i grubości ścianki, przy wydajności zwykle mieszczącej się w przedziale od 80 do 300 kilogramów na godzinę w przypadku linii jednoślimakowej w klasie średnicy lufy od 90 mm do 120 mm. Grubsze profile i sekcje uszczelek działają wolniej, aby umożliwić równomierne przenikanie ciepła; cienkościenne rurki i przewód mogą działać szybciej, ponieważ do osiągnięcia temperatury utwardzania potrzebna jest mniejsza masa.

  • System podawania: podajnik paskowy lub ręczny podajnik tłokowy, dobrany tak, aby utrzymać stabilne ciśnienie w beczce
  • Śruba i beczka: ściska i pompuje mieszankę, zwykle stosunek L/D między 10:1 a 15:1 w przypadku gumy
  • Głowica gwinciarska: kształtuje przekrój poprzeczny, często regulowany w celu drobnego dostrojenia wymiarowego
  • Utwardzanie i chłodzenie: tunel gorącym powietrzem, łaźnia solna, wulkanizator parowy lub urządzenie mikrofalowe/UHF

Co oddziela A Linia do produkcji wytłaczania silikonu Ze standardowej linii gumowej

A linia do produkcji wytłaczania silikonu ma ten sam podstawowy układ, co żyłka gumowa, ale zmienia trzy rzeczy: stopień sprężania śruby, kontrolę temperatury cylindra i metodę utwardzania. Guma silikonowa jest bardziej miękka i bardziej wrażliwa na ścinanie niż większość kauczuków syntetycznych, dlatego śruby do silikonu zazwyczaj stosują niższy stopień sprężania, często bliski 1,2:1 do 1,5:1, w porównaniu z 2:1 lub wyższym w liniach zbudowanych dla nitrylu lub EPDM. Przepuszczanie silikonu przez śrubę przeznaczoną do twardszych mieszanek gumowych ma tendencję do przegrzewania materiału, zanim dotrze do matrycy, powodując wstępne przypalenie i rozdarcie powierzchni.

Kontrola temperatury cylindra i matrycy również musi być ściślejsza w przypadku linii silikonowych. Ponieważ guma silikonowa nie ma prawie żadnej wytrzymałości na świeżo przed utwardzeniem, profil, który pozostawia matrycę nawet nieco niedostatecznie podpartą, ugnie się lub odkształci, zanim wejdzie do tunelu utwardzania. Z tego powodu przewody silikonowe są często łączone z przenośnikiem podtrzymującym lub malowaną proszkowo prowadnicą bezpośrednio na wyjściu z matrycy, co jest opcją opcjonalną w przypadku wielu standardowych przewodów gumowych ze sztywniejszymi mieszankami.

Strefa temperaturowa

Większość cylindrów do wytłaczania silikonu jest podzielona na dwie lub trzy niezależnie kontrolowane strefy grzewcze oraz oddzielnie kontrolowaną strefę głowicy matrycy. Utrzymywanie matrycy nieco chłodniejszej niż strefa wylotowa beczki zmniejsza ryzyko przedwczesnego przypalenia w miejscu, w którym profil ma najmniejsze podparcie mechaniczne.

Współczynnik kompresji według rodzaju materiału

Typowe zakresy stopnia sprężania stosowane w ślimakach wytłaczarek produkcyjnych według rodziny związków
Rodzina złożona Typowy stopień kompresji Czułość na ścinanie
Silikon (HCR/HTV) 1,2:1 – 1,5:1 Wysoka
EPDM 1,6:1 – 2:1 Średni
NBR/nitryl 1,8:1 – 2,2:1 Średni-Low

Śruba i beczka Configuration Deep Dive

Oprócz stopnia sprężania, trzy dodatkowe szczegóły śruby i cylindra wpływają na spójność działania linii, gdy pracuje ona na pełnych zmianach, a nie na krótkich seriach testowych.

Projekt wentylacji

Masa gumy silikonowej może przenosić uwięzione powietrze z etapu mieszania. Wentylowana konstrukcja cylindra, z otworem podciśnieniowym w połowie długości cylindra, wyciąga to powietrze, zanim dotrze do matrycy, zmniejszając porowatość gotowego profilu. W beczkach niewentylowanych nadal można z powodzeniem stosować silikon, ale w większym stopniu polegają one na ostrożnym odpowietrzaniu w górę strumienia podczas przygotowywania mieszanki.

Chłodzenie śrubowe

Niektóre śruby silikonowe zawierają wewnętrzny kanał chłodzący, który odprowadza ciepło z nasady śruby, co pomaga zapobiegać stopniowemu tworzeniu się przypaleń w trakcie długiej serii produkcyjnej, nawet gdy temperatura w strefie beczki jest stabilna na wyświetlaczu.

Zużycie lufy i materiał wyściółki

Ponieważ związki silikonowe często zawierają wzmacniające wypełniacze krzemionkowe, wykładziny luf w dedykowanych liniach silikonowych są często twardszym stopem lub wykładziną bimetaliczną, która jest odporna na zużycie ścierne w miarę upływu czasu, wydłużając okres między ponownym wytaczaniem lufy a wymianą wykładziny.

Są to szczegóły, które warto omówić bezpośrednio z dostawcą podczas dyskusji technicznych, ponieważ wpływają one na spójność długoterminową w znacznie większym stopniu niż wartości nominalnej prędkości.

Metody utwardzania stosowane po wytłaczaniu

Gdy profil opuści matrycę, musi jeszcze zostać utwardzony, zanim stanie się częścią użytkową. Wybrana metoda utwardzania wpływa zarówno na prędkość linii, jak i na końcowe wykończenie powierzchni produktu i jest to jedna z największych różnic w kosztach pomiędzy podstawową linią do wytłaczania gumy a w pełni wyposażoną linią do wytłaczania silikonu.

Tunel wulkanizacyjny na gorące powietrze (HAV).

Najpopularniejsza metoda zarówno dla profili gumowych, jak i silikonowych. Gorące powietrze, zwykle o temperaturze od 200°C do 350°C, krąży wokół profilu, przechodząc przez zamknięty tunel na przenośniku lub swobodnie unosząc się w strumieniu powietrza w przypadku cienkich przekrojów. Jest stosunkowo tani i dobrze sprawdza się w przypadku solidnych profili i sznurka.

Utwardzanie ultrawysokiej częstotliwości (UHF/mikrofale).

Często łączony z tunelem gorącego powietrza na gąbkę silikonową i grubsze sekcje, ponieważ energia mikrofalowa nagrzewa profil od środka, a nie w oparciu o przewodnictwo powierzchniowe. Skraca to znacznie czas utwardzania elementów o grubych ściankach i zmniejsza ryzyko niedostatecznego utwardzenia rdzenia przy całkowicie utwardzonym naskórku.

Utwardzanie w kąpieli solnej (LCM).

Kąpiel w stopionej soli bardzo skutecznie przenosi ciepło i jest powszechna w przypadku gęstych, litych profili, które wymagają szybkiego utwardzania bez gąbki i spieniania. Jest to mniej powszechne w przypadku linek silikonowych, ponieważ usuwanie pozostałości po kąpieli stanowi dodatkowy etap mycia.

Wulkanizacja parowa

Wulkanizatory parowe pod ciśnieniem są nadal stosowane w przypadku niektórych profili z pełnej gumy, szczególnie tam, gdzie wymagane jest bardzo gładkie, błyszczące wykończenie powierzchni. Obecnie są one mniej powszechne na liniach do ciągłego wytłaczania, ponieważ ładowanie partii ogranicza przepustowość w porównaniu z tunelem ciągłym.

Porównanie metod utwardzania wytłaczanych profili gumowych i silikonowych
Metoda Najlepiej nadaje się do Prędkość względna
Tunel gorącego powietrza Profile pełne, sznurkowe, ogólnego przeznaczenia Umiarkowane
UHF/kuchenka mikrofalowa Grube sekcje, gąbka, silikon Szybkie utwardzanie rdzenia
Kąpiel solna Gęste profile z pełnej gumy Szybkie utwardzanie powierzchni
Wulkanizator parowy Wysoka-gloss solid profiles Limitowana partia

Typowe typy profili i miejsce ich stosowania

Narzędzia do wytłaczania mogą wytwarzać szeroki zakres przekrojów poprzecznych na tej samej linii do wytłaczania gumy podstawowej, a typ profilu często decyduje o tym, czy rzeczywiście wymagana jest konfiguracja specyficzna dla silikonu.

  1. Solidny kord i o-ring, stosowane do uszczelek i uszczelek przycinanych na długość po wytłaczaniu
  2. Profile gąbkowe i piankowe stosowane tam, gdzie odkształcenie ściskające i amortyzacja mają większe znaczenie niż gęstość
  3. Rury i profile puste stosowane w zastosowaniach medycznych, spożywczych i do ochrony kabli
  4. Listwy uszczelniające o geometrii gruszkowej lub żebrowej, powszechnie stosowane w uszczelkach drzwi i okien oraz uszczelkach obudów
  5. Profile współwytłaczane łączące sztywny nośnik z miękką wargą uszczelniającą w jednym przejściu

Zastosowania węży do zastosowań spożywczych i medycznych w dużej mierze opierają się na silikonie ze względu na jego stabilność w szerokim zakresie temperatur i odporność na odkształcenia po ściskaniu, dlatego też nabywcy zaopatrujący się w te produkty zwykle pytają konkretnie o linię do produkcji wytłaczania silikonu, a nie o konfigurację gumy ogólnego przeznaczenia. Z kolei w taśmach uszczelniających do samochodów i urządzeń gospodarstwa domowego częściej stosuje się EPDM lub hybrydę gumowo-silikonową, w zależności od temperatury, z jaką uszczelka będzie narażona podczas pracy.

Planowanie szybkości linii i wydajności

Kupujący po raz pierwszy oceniający linię do wytłaczania gumy lub linię do wytłaczania silikonu często dopasowują zamówienie do samej wytłaczarki, nie sprawdzając, czy długość tunelu utwardzania i prędkość przenośnika rzeczywiście dotrzymają docelowej wydajności. Przydatnym sposobem sprawdzenia tego przed złożeniem zamówienia jest cofnięcie się od wymaganego czasu utwardzania.

Praca wstecz od czasu utwardzania

Jeśli profil potrzebuje około czterech minut przebywania w tunelu gorącego powietrza, aby osiągnąć pełne utwardzenie, a tunel ma sześć metrów długości, maksymalna utrzymująca się prędkość linii jest ograniczona do około 1,5 metra na minutę, niezależnie od tego, jak szybko wytłaczarka może pompować materiał. Szybsze przesuwanie żyłki albo powoduje niedostateczne utwardzenie profilu, albo wymusza krótszy i cieplejszy cykl utwardzania, co zwiększa ryzyko wad powierzchniowych.

Planowanie partii i czas przezbrojeń

Częste zmiany profili wydłużają czas pomiędzy seriami wymiany matryc, usuwania materiału i ponownej stabilizacji temperatury. Nabywcy zajmujący się wieloma typami profili w małych partiach korzystają z systemu szybkiej wymiany matrycy i konstrukcji cylindra, która szybko osiąga nowe docelowe temperatury, ponieważ czas ten znacznie się sumuje w ciągu pełnego miesiąca produkcyjnego.

  • Przed sfinalizowaniem zamówienia dopasuj czas przebywania tunelu do znamionowej wydajności wytłaczarki
  • Czas czyszczenia budżetu i zmiany ustawień oddzielnie od czasu pracy podczas planowania wydajności
  • Potwierdź, czy podane dane dotyczące wydajności zakładają pracę ciągłą, czy uwzględniają normalne przestoje

Typowe wady wytłaczania i skąd pochodzą

Większość skarg dotyczących jakości wytłaczanych profili gumowych i silikonowych ma swoje korzenie w jednej z kilku przyczyn źródłowych, a ich znajomość pomaga kupującemu zadawać bardziej szczegółowe pytania podczas oceny dostawcy.

Częste wady wytłaczania, typowa przyczyna i regulacja procesu, która zwykle je rozwiązuje
Wada Typowa przyczyna Wspólna poprawka
Rozdarcie powierzchni Nadmierne ciepło ścinania lub przypalony związek Zmniejsz prędkość ślimaka, sprawdź chłodzenie beczki
Dryf wymiarowy Niestabilna temperatura matrycy lub ciśnienie zasilania Ustabilizować strefy nagrzewania matrycy, sprawdzić prędkość posuwu
Porowatość lub pęcherze Uwięzione powietrze lub wilgoć w mieszance Odpowietrz beczkę, wysusz surowiec przed podaniem
Niedoutwardzony rdzeń Niewystarczający czas przebywania w tunelu utwardzania Zwolnij linię lub dodaj etap wstępnego utwardzania w kuchence mikrofalowej
Ugięty profil na wyjściu z matrycy Niska siła początkowa, niepodparte wyjście z matrycy Dodaj przenośnik podtrzymujący bezpośrednio przy powierzchni matrycy
Nierówna grubość ścianki Zużyta powierzchnia matrycy lub nierówne ciśnienie zasilania Sprawdź zużycie powierzchni matrycy, ustabilizuj system podawania

Uwagi dotyczące konserwacji i wymiany

Codzienne planowanie konserwacji wpływa na całkowity koszt posiadania dowolnej linii do wytłaczania gumy lub linii do wytłaczania silikonu w większym stopniu niż początkowa cena zakupu w okresie wielu lat.

Śruba i beczka Inspection

Zarówno zużycie ślimaka, jak i zużycie otworu lufy zwiększają z czasem luz, co pozwala mieszance ślizgać się do tyłu zamiast efektywnie poruszać się do przodu. Stopniowy spadek wydajności przy tym samym ustawieniu prędkości ślimaka jest często pierwszą oznaką, że luz wzrósł na tyle, że uzasadnia to kontrolę.

Czyszczenie matryc pomiędzy seriami

Gromadzenie się pozostałości w obszarze matrycy stopniowo zwęża kanał przepływowy, co objawia się najpierw raczej powolnym dryftem wymiarowym, a nie nagłą awarią. Zaplanowane czyszczenie matryc pomiędzy zmianami profili pozwala wykryć ten problem, zanim wpłynie to na cały cykl produkcyjny.

Kalibracja tunelu utwardzającego

Zarówno tunele gorącego powietrza, jak i urządzenia mikrofalowe korzystają z okresowego mapowania temperatury na całej ich długości, ponieważ pojedynczy odczyt stałej wartości zadanej nie zawsze odzwierciedla rzeczywistą temperaturę w każdym punkcie, przez który przechodzi profil.

Ocena dostawcy wytłaczarek do gumy silikonowej przed złożeniem zamówienia

Zanim zaangażujesz się w a dostawca wytłaczarek do gumy silikonowej , warto pytać o szczegóły, a nie o ogólne twierdzenia o możliwościach. Dostawca, który potrafi jasno odpowiedzieć na szczegółowe pytania dotyczące procesu, to zazwyczaj ten, który faktycznie obsługuje te linie na co dzień, a nie odsprzedaje maszynę katalogową.

  • Zapytaj, jaki stopień sprężania śruby jest stosowany w przypadku silikonu w porównaniu do zwykłej gumy i dlaczego
  • Zapytaj, jaka metoda utwardzania jest dostępna w standardzie i jakie ulepszenia są opcjonalne
  • Zapytaj o oczekiwaną wydajność przy docelowym rozmiarze profilu, a nie tylko o ogólną wartość maksymalnej prędkości
  • Zapytaj, jak wyceniane są narzędzia do matryc i jak długi jest zazwyczaj czas realizacji oprzyrządowania
  • Zapytaj, jakie wsparcie jest dostępne w zakresie uruchomienia linii po dostarczeniu sprzętu
  • Zapytaj, jak materiał wykładziny lufy i konstrukcja odpowietrznika są traktowane w przypadku ściernych, wypełnionych mieszanek

Dostawca, który waha się w kwestii śrub i utwardzania lub udziela tej samej ogólnej odpowiedzi niezależnie od stosowanego związku, jest sygnałem, aby przed złożeniem depozytu stale porównywać opcje.

Gdzie OTT RubberTech pasuje do planu zaopatrzenia kupującego

OTT RubberTech International Trading (Shanghai) Co., Ltd. ma siedzibę w Szanghaju i zajmuje się maszynami do przetwarzania gumy, w tym mieszalnikami, młynami mieszającymi, prasami wulkanizacyjnymi, kalandrami oraz liniami do wytłaczania gumy i silikonu. Kupujący porównujący oferty linii do wytłaczania gumy lub linii do wytłaczania silikonu często uznają za przydatne zażądanie tych samych śrub, utwardzania i szczegółów wyjściowych wymienionych powyżej bezpośrednio od zespołu technicznego dostawcy, dzięki czemu oferty z różnych źródeł można porównać na równych zasadach, a nie tylko na podstawie ceny. W przypadku nabywców, którzy potrzebują również sprzętu poprzedzającego, takiego jak mieszanie lub chłodzenie wsadowe do zasilania linii wytłaczania, zaopatrzenie obu urządzeń od jednego dostawcy może uprościć uruchomienie, ponieważ sprzęt jest zaprojektowany tak, aby od początku działał razem.

Często zadawane pytania

Jaka jest różnica między linią do wytłaczania gumy a linią do wytłaczania silikonu?

Układ maszyny rdzeniowej jest podobny, ale linia silikonowa zazwyczaj wykorzystuje niższy stopień sprężania ślimaka, ściślejszą kontrolę temperatury na matrycy i dedykowany tunel utwardzania dostosowany do niższej wytrzymałości początkowej silikonu przed wulkanizacją.

Jak szybko działa typowa linia do wytłaczania silikonu?

Prędkość linii zależy w dużej mierze od rozmiaru profilu, ale typowy zakres roboczy dla profili z litego sznura i listew uszczelniających na linii średniej wielkości wynosi od 3 do 12 metrów na minutę.

Czy jedna linia może obsługiwać zarówno mieszanki gumowe, jak i silikonowe?

Niektóre linie są zbudowane z wymienną śrubą i regulowanym ogrzewaniem beczki, dzięki czemu można je przełączać między rodzinami związków, chociaż dedykowane śruby dla każdej rodziny materiałów zazwyczaj zapewniają bardziej spójną wydajność.

Co powoduje większość odrzucanych części na nowej linii wytłaczania?

Dryft wymiarowy wynikający z niestabilnej temperatury matrycy i niedostatecznie utwardzone rdzenie z powodu niewystarczającego czasu przebywania w tunelu to dwa najczęstsze początkowe problemy na nowo oddanej do użytku linii.

Czy złożoność profilu wpływa na czas realizacji oprzyrządowania?

Tak. Prostą matrycę z okrągłego kordu można zwykle wyprodukować szybciej niż wielownękową matrycę do współwytłaczania lub profil z cienkimi żebrami i podcięciami, ponieważ zazwyczaj wymagana jest większa próbna regulacja, aby zachować tolerancję w przypadku skomplikowanych kształtów.

Dlaczego długość tunelu utwardzającego ma takie samo znaczenie jak prędkość wytłaczarki?

Jeśli czas przebywania w tunelu jest krótszy niż czas potrzebny do całkowitego utwardzenia masy, linia musi zwolnić niezależnie od tego, jak szybko wytłaczarka może pompować materiał, dlatego długość tunelu i wydajność wytłaczarki należy dobrać razem.

Czy do każdej żyłki silikonowej konieczna jest wentylowana lufa?

Nie zawsze, ale zmniejsza to ryzyko porowatości w mieszankach, które przenoszą uwięzione powietrze powstałe w wyniku mieszania, dlatego warto sprawdzić, czy łańcuch dostaw surowców już odpowietrza mieszankę na długo przed wytłaczaniem.

Jak często należy sprawdzać oprzyrządowanie matrycy pod kątem zużycia?

Nie ma ustalonego uniwersalnego odstępu, ponieważ zależy on od objętości serii i ścieralności mieszanki, ale stopniowe odchylenie wymiarowe na skądinąd stabilnej linii jest zwykle pierwszym praktycznym sygnałem, że należy sprawdzić zużycie powierzchni matrycy.